Telegrafie deel 7
inhoud
deel 1
deel 2
deel 3
deel 4
deel 5
deel 6
deel 8
deel 9
deel 10


Inhoud
Start
Het gebruik der optische telegrafie te velde (2)

Uit: De Natuur - Populair Geïllustreerd Maandschrift, gewijd aan de
Natuurkundige Wetenschappen en hare toepassingen.

Onder redactie van Dr. A. van Hennekeler en Dr. N. van de Wall.
Negende jaargang 1889.
Utrecht, J.G. Broese


SEINEN MET GEWEREN.

   Hierbij verkrijgt men de beste resultaten door in den loop een stok te plaatsen, aan welks uiteinde een duidelijk, zichtbaar voorwerp wordt gebonden.
Fig. 7. Het seinen met geweren
Fig.7. Het seinen met geweren.
   Houdt men het geweer verticaal, dan beteekent dit b.v. dat er niet geseind wordt; terwijl men door het wapen onder een hoek van 45o, 90o of 135o naar rechts en links te doen overhellen, zes verschillende teekens verkrijgt. Men heeft hierbij 4 hulpseinen; b.v.:
   Het wapen in beide handen, horizontaal boven het hoofd, beteekent: "Men begint te seinen";
   De kolf in de hoogte, beteekent: "Het sein eindigt";
   Het geweer in beide handen, horizontaal omlaag, beteekent: "Gij hebt het sein niet goed begrepen; daarom wordt dit herhaald";
   Het wapen bewegen van rechts naar links, beteekent: "Gij hebt het sein goed beantwoord."

   Niets zou ons beletten van te voren 10 verschillende houdingen af te spreken: doch hierdoor zou de zaak te ingewikkeld worden. Met behulp dezer 5 standen, kan men 125 getallen samenstellen door hen 1 aan 1, 2 aan 2 en 3 aan 3 te verbinden en vervolgens die verbindingen weg te laten, waarin 2 zelfde cijfers voorkomen, benevens die, welke onmiddellijk op elkaar volgen. Dit laatste doet men, om bij het seinen verwarring te voorkomen.
   De afstand tusschen de seiners is zeer afwisselend. Staan zij b.v. op open heuvels, die zich sterk tegen de lucht afteekenen, dan kan men elkander zien tot op 2 KM.; bevindt men zich echter op een bedekt en weinig verheven terrein, dan heeft men moeite om zelfs op 1 KM. seinen te wisselen. Vooral moet men letten op terreinvoorwerpen, waardoor het verband zou kunnen worden verbroken. Is dit het geval, dan voorziet men er in door het plaatsen van tusschenstations.
   In Beieren is een zeer eenvoudige wijze van optische telegrafie in gebruik: Afdeelingen van 6 man worden - al naarmate de helderheid der lucht is - op afstanden van 300 tot 1200 pas van elkaar geplaatst. Deze personen ontvouwen hun mantel en steken hun ontlaadstok door de beide mouwen; waarna deze stok in den loop van het geweer wordt geplaatst. Op hoogst eenvoudige wijze en zonder eenige onkosten kan men zoodoende tal van seinen wisselen. In 1870 hebben de Duitschers dan ook meermalen van deze wijze van seinen gebruik gemaakt.



SEINEN MET DE ARMEN.

   Voor de duidelijkheid kan men hierbij de personen goed zichtbare voorwerpen in de handen geven. Deze teekens kan men waarnemen tot op 800 meter. Met de armen kan men op verschillende wijzen teekens wisselen. Zoo kan men b.v. overeenkomen, dat een beweging met den rechterarm eene eenheid aanwijst, twee zulke bewegingen twee eenheden, enz. Hetzelfde geldt voor den linkerarm, wat betreft de tientallen.
   Op deze wijze kan men zonder moeite alle getallen samenstellen van 1 en 2 cijfers. Uit deze kiest men er dan 26, die men laat overeenkomen met de letters van het alphabet, en zoodoende is men in staat alle mogelijke berichten over te seinen.
   Ook kan men zich hierbij bedienen van het Morse-alphabet [ZIE DEEL 10 VOOR DE MORSECODE] door af te spreken dat een beweging van één arm een punt en van beide armen een streep voorstelt. Hoewel zeer goed mogelijk (zie figuur 8), is het echter niet wenschelijk, dat men zich bij deze wijze van seinen van meerdere bewegingen bedient, omdat de armen dan spoedig vermoeid raken en men alzoo - vooral als er tusschenstations zijn - spoedig verwarring krijgt.

Fig. 8. Het seinen met behulp der armen.
Fig. 8. Het seinen met behulp der armen.



ANDERE WIJZEN VAN SEINEN.

   Laat de gesteldheid van een bepaald terreingedeelte toe, dat men de daarop voorkomende huizen reeds op grooten afstand ziet, dan kunnen daardoor sommige berichten steeds worden overgeseind. Hierbij kan men gebruik maken van blinden en vensters. Overdag worden deze in een bepaalde verhouding gesloten of opengehouden; terwijl 's nachts sommige verlicht worden en de overige donker blijven.
   Bepaalde kenteekenen aan huizen of muren, insnijdingen in boomen, afgekapte takken langs of over den weg, steenhopen, e.d.; zij allen kunnen goede aanwijzingen verschaffen.
   Bij deze soort van optische telegrafie moet men zich echter altijd bedienen van een woordenboek. De kenteekenen aan huizen of muren kunnen dan b.v. zijn: woorden, letters, nommers, strepen, punten, bogen of cirkels, die ieder een bijzondere beteekenis hebben.
   Insnijdingen in boomen zijn duidelijk zichtbaar. Vorm en aantal kunnen verschillen, al naarmate hunner beteekenis. Afgepakte takken langs of over den weg kunnen b.v. aangeven de sterkte van gesignaleerde afdeelingen des vijands of wel de richting, waarin deze oprukken.
   In de Pyreneën bedienen de smokkelaars zich dikwijls van steenhopen, teneinde zoodoende met elkander bepaalde teekens te wisselen. Men plaatst deze steenmassa;s langs de wegen, op heggen of wel op andere verhevenheden, en zoodoende geeft men verschillende seinen. Twee zelfde massa's steen duiden b.v. rust aan, steeds grooter wordende steenhoopen melden de nadering van aanzienlijke strijdkrachten; terwijl men door het kleiner worden dezer steenmassa's een terugtocht kan te kennen geven.
   Zeer zeker gaat met het in gereedheid brengen dezer seinen veel tijd verloren, doch hieraan kan men tegemoet komen door slechts op bepaalde punten b.v. op kruispunten en bij mijlpalen, dergelijke kenteekens te plaatsen.
   Het is duidelijk, dat deze methode van seinen verre van volledig is. In allen gevalle bestaat echter de mogelijkheid om zoodoende met behulp van te voren afgesproken teekens, bepaalde verbindingen tot stand te brengen. Minstens genomen, zal zulk een sein in vele gevallen een goede waarschuwing zijn van een of ander bericht, dat men eerst later per ordonnans kan ontvangen.



DE TOEPASSING DER OPTISCHE TELEGRAFIE IN DE VERSCHILLENDE OORLOGEN.

   Na den slag bij Chinhut (30 Juni 1857) waren 600 Engelschen met 250 vrouwen en kinderen in Lucknow geheel ingesloten door een bende opstandelingen. Viel deze plaats in handen der oproerlingen, dan ging het garnizoen een wissen dood tegemoet. Lucknow bestond uit de Residentie, en op eenigen afstand daarvan, het fort Muchie-Bhaoun. Dit laatste was een oud vervallen kasteel, dat in dien tijd voorzien was van velerlei mond- en krijgsbehoeften. De Residentie had een vijfhoekigen vorm, en was omgeven door vluchtige versterkingen, die slechts van een zwakke bezetting voorzien waren. In deze omstandigheden besloot men een dezer beide punten te ontruimen, en wel het fort Muchie-Bhaoun, ten einde de bezetting dezer sterkte te vereenigen met die van de Residentie. Het kwam er nu op aan, den kapitein Francis, bevelhebber van het fort, kenbaar te maken, dat hij Muchie-Bhaoun moest verlaten.
   Maar hoe in dezen te handelen. Het zenden van een ordonnans behoorde tot de onmogelijkheden, daar het ondoenlijk was door de vijandelijke postenketen heen te sluipen. Ook voor het wagen van een uitval was de bezetting te zwak.
Men nam nu zijn toevlucht tot het wisselen van optische seinen. Zoo spoedig men slechts kon, werd er een eenvoudig toestel vervaardigd, bestaande uit een mast, aan welks boveneinde zich een ra bevond en aan deze hing men, met behulp van katrollen, verscheidene linnen zakken, die gevuld waren met stroo. Zoodoende hoopte men aan de bezetting van Muchie-Bhaoun bepaalde seinen te kunnen geven, volgens een stelsel, dat in het Engelsche leger goed bekend was (fig. 9)
Nauwelijks was de mast geplaatst op het terras der Residentie, of een kogelregen vernielde de touwen, waaraan de zakken bevestigd waren. Tot tweemaal toe moest men den toestel verplaatsen, en eerst na een arbeid van 3 uur slaagde men hierin.
Fig. 9. Seinmast
Fig. 9 Seinmast
   Na het geven van enkele voorloopige seinen, had men de voldoening, begrepen te worden door de bezeting van het fort. Door verschillende teekens gelastte nu de gouverneur, den kapitein Francis tegen middernacht Muchie-Bhaoun te verlaten, met medevoering van al het geschut en het voorhanden zijnde geld, terwijl de aanwezige munitie onbruikbaar moest worden gemaakt. Onmiddellijk nam nu sir Francis zijne maatregelen. Juist tegen middernacht, baande zich de bezetting met gevelde bajonet een doortocht door de verraste opstandelingen, nadat men van te voren een langzaam brandende lont in het kruidmagazijn had gestoken; en op 't zelfde oogenblik, dat sir Francis de Residentie bereikte, werd Muchie-Bhaoun door het ontploffen van 240 vaatjes buskruit en 600,000 patronen, herschapen in een puinhoop.

   Tijdens het beleg van Sebastopol, maakte men dikwijls gebruik van vuurpijlen, van bommen met vuurwerk en van gekleurde vuren, ten einde de aanvalscolonnes den weg te wijzen. Men had drie verschillende soorten van vuurpijlen, nl. vuurpijlen, waaruit sterren vielen, dezulke wier ontploffing gepaard ging met vuurregen, en pijlen, die een knal deden hooren, door 't ontploffen van een moordslag. Men stak ze af, al naarmate men een tegenaanval wilde aanduiden, die kwam van links, rechts of wel uit het centrum.
   Hoe voordeelig ook bij belegeringen, zullen deze seinmethodes in andere gevallen niet altijd dezelfde diensten kunnen bewijzen.

   In den Secessieoorlog bedienden de Amerikanen zich bij alle groote veldslagen van de optische telegrafie. Zjj maakten zich deze wijze van seinen ten nutte, wanneer de telegraaflijnen vernield waren, ten einde het leger met de marine te doen samenwerken. Dit laatste geschiedde o.a. in de slag bij Port-Royal. Gedurende den strijd bij Allatowna, had de vijand de telegraaflijnen vernield en toen besloot generaal Sherman door optische teekens in verband te blijven met de hulptroepen. Over 's vijands hoofd kon men toen met elkander seinen wisselen, en zoodoende gelukte het de reserves bijtijds tusschenbeiden te komen; waardoor het leger van een wissen ondergang werd gered.

   Tijdens het gevecht bij Chancellersville onderhielden de uiterste posten verband met behulp van seinen, die men elkaar met vlaggen gaf. In dezen oorlog deed zich zoozeer de behoefte gevoelen, om voortdurend de gemeenschap te onderhouden, dat men besloot tot het oprichten van een bijzonder korps seiners. Meermalen is het voorgekomen, dat deze in de gelegenheid waren, om aan de bedieningsmanschappen van de vuurmonden der vloot, de noodige aanwijzingen te geven; zoodat deze - zelfs, zonder waarneming der eigen schoten - in staat waren het vuur zoodanig op de kust te richten, dat vijandelijke afdeelingen meermalen genoodzaakt werden, de door hen bezette terreingedeelten te ontruimen.

   Tijdens den fransch-duitschen oorlog stelde men te Parijs alles in 't werk, om in verbinding te komen met de buitenwereld, maar hierin slaagde men slechts ten deel; d.w.z. het gelukte, verschillende berichten naar de buitendepartementen te zenden, doch men slaagde er niet spoedig in om vandaar uit depêches te ontvangen.
   Nadat de heer Maurat een stelsel van optische seinen had uitgedacht, werd er onmiddellijk een commissie samengesteld, bestaande uit zeven leden, die gemachtigd werd zich alle toestellen aan te schaffen, welke noodig mochten zijn. Hierdoor werd deze commissie in de gelegenheid gesteld verschillende toestellen aan te koopen, zoowel voor het seinen over dag als 's nachts. De grootste afstand, waarop men seinen wisselde, bedroeg 20 KM. (dit was tusschen de forten Mont-Valérien en Nogent).
   Ook in het zuiden van Frankrijk werden op verschillende plaatsen proeven genomen. In November 1870 werd er te Tours een commissie benoemd, die moest nagaan of er mogelijkheid bestond in verbinding te komen met Parijs. De groote uitgebreidheid, die de Duitschers aan hunnen tweede insluitingslinie gaven, maakte dit echter niet mogelijk.
   Ook te Bordeaux werd een cursus opgericht voor de beoefening der optische telegrafie. In het leger van generaal Chanzy, slaagde men er in tot op 5 KM. met elkander seinen te wisselen. Hierbij valt echter op te merken, dat prachtig helder weer dit seinen in hoogte mate begunstigde.
   Na het sluiten van den wapenstilstand (Maart 1871) werden er te Poitiers proeven genomen met prismatische toestellen. Met deze correspondeerde men over dag tot op 22 à 37 KM. en 's nachts bleef men met het bloote oog op dezelfde afstanden in verbinding met behulp van petroleumlampen.

   Ook in het Duitsche leger had men reeds voor 1870 proeven genomen en vooral de Beieren en Hessen hadden zich veel bezig gehouden met het wisselen van optische seinen.
   Gedurende de belegering van Belfort bedienden de Duitschers zich:
   1. op de kleine afstanden - van twee sluitstukken; het eene verborg een wit en het andere een rood licht en hiermede vormde men dan lange en korte eclipsen;
   2. op de groote afstanden - van teekens, die een ronden vorm hadden en waaraan men een slingerende beweging gaf. Het aantal en de kleur dier slingeringen gaven dan de verschillende letters aan. Hoewel de Franschen gedurende het beleg deze slingeringen zeer goed konden volgen, is het nooit volkomen gelukt haar beteekenis te ontcijferen.
   Ook te Metz zijn proeven genomen, doch deze leverden minder goede uitkomsten op.

   De Turken, die tijdens den russisch-turkschen oorlog nog maar weinig gebruik maakten van de elektrische telegrafie, waren destijds nog geheel onbekend met het optisch seinen. Onmiddellijk na den oorlog werden verschillende proeven genomen. Alleen de door Egypte geleverde hulptroepen bedienden zich in dezen krijg reeds van een seinmethode met behulp van vlaggen, waardoor men uit de verschillende opgeworpen veldwerken met elkander kon correspondeeren.
   Tijdens de expeditie der Russen aan gene zijde der Kaspische Zee, gebruikten zij den heliograaf, waarmede reeds in 1877 proeven genomen waren. Een bijzonder corps, bestaande uit 3 officieren en 50 minderen, werd met het seinen belast. Men onderscheidde drieërlei toestellen, nl. cavalerie-, veld- en vestingtoestellen, welke respectievelijk een middellijn hadden van 9, 13 en 25 cM. en waarmede men kon seinen tot op 26, 42 en 53 KM. Als lichtbron gebruikte men de zon en ook lamplicht; dit laatste echter had eenige nadeelen; o.a. behoefde men hierbij terpentijn en deze verdampte spoedig door de hooge temperatuur.
   In dezen veldtocht diende de heliograaf tot verschillende doeleinden:
   1. om de troepen in verbinding te brengen met hun operatie-basis en met de elektrische telegraaflijnen.
   Deze verbinding was van groot belang wegens de vele pogingen der Tekké's om de Russen van hun basis af te snijden;
   2. tot het onderhouden der gemeenschap tusschen de hoofdmacht en de verschillende verkennings-detachementen;
   3. tijdens het beleg van Ghéok-Tépé: a om de artillerie bij het vuren behulpzaam te zijn; b tot het inwinnen van berichten, omtrent bewegingen des vijands in de woestijn ten noorden der vesting, zelfs tot op afstanden van 10 KM.;
   c om te waken tegen nachtelijke overvallingen;
   4. tot verlichting van het terrein, dat gelegen was voorwaarts van de eerste parallel en in de nabijheid van het kamp en zoodoende de eigen troepen den weg te wijzen bij hun terugkeer in de legerplaats;
   5. om aan de hoofdmacht de berichten te doen toekomen der verkenningsdetachementen, die belast waren met het vernielen der putten, welke aan de Tekké's het noodige water verschaften.
   Een dezer detachementen beschikte gedurende drie dagen over geen enkel ander gemeenschapsmiddel.
   Deze schitterende uitkomsten heeft men echter grootendeels te danken aan het klimaat en den gunstigen toestand van het terrein.

   In Engelsch-Indië beschikte men over een uitgebreid (700 KM.) en zeer goed ingericht telegraafnet, doch meermalen werden de lijnen door den vijand vernield. Dit had tengevolge, dat ook de optische telegrafie op ruime schaal in toepassing werd gebracht, zoowel gedurende den strijd als op marsch, ten einde de verbinding te onderhouden tusschen de verschillende colonnes, die meermalen op groote afstanden van elkaar verwijderd waren. In Maart 1879 o.a. wisselde generaal Roberts seinen - zonder eenig tusschenstation - over een afstand van 8 ½ KM.
   Meermalen werden de detachementscommandanten door de schildwachten gewaarschuwd, dat men in een zekere richting een spiegel zag glinsteren. Onmiddellijk werd dan een toestel in positie gebracht en zoodoende kwam de verlangde gemeenschap tot stand.
   Men heeft zoodoende verband kunnen krijgen:
   1. met heliografen, voorzien van spiegels, die een middellijn hadden van 76, 127 en 152 mM. respectievelijk tot op 54, 111, en 240 KM.
   2. met behulp van vlaggen van 1 meter in 't vierkant, tot op 40 KM., wanneer men zich bediende van goede kijkers.

   Het engelsche gouvernement, dat geheel verzuimd had, tijdens de expeditie in Zoeloeland, ook een telegraaf-afdeeling naar het oorlogstooneel te zenden, gevoelde weldra bitter berouw hierover en kwam dan ook op zijn verzuim terug. Het noodige materiaal, waaronder vele heliografen, werd nu aangevoerd en weldra werd de optische telegrafie op vrij groote schaal in toepassing gebracht.

   Kolonel Pearson was reeds 3 maanden in het fort Ekowee met 1300 man op ruim 40 KM. van de operatiebasis (het fort Fenedos) ingesloten door 20,000 Zoeloes. Alle berichten werden onderschept en aangezien de bezetting geen mondvoorraad meer bezat, wachtte haar een wisse dood. Dit echter werd gelukkig voorkomen, doordat een der vele teekens, die men met den heliofraaf in alle richtingen seinde, om de aandacht te trekken eener bevriende colonne, ten einde deze hulp te vragen, gelukkig werd opgemerkt.
   Zoodoende kon men den treurigen toestand der belegerden mededeelen en spoedig kwamen nu andere engelsche afdeelingen te hulp.

   Tijdens den veldtocht in Bosnië hadden de Oostenrijkers de gelegenheid hun corps seiners te gebruiken. Gedurende de gevechten diende de optische telegrafie tot de volgende doeleinden:
   1. om den opperbevelhebber op de hoogte te houden van de verschillende phasen van den strijd;
   2. om zijne bevelen over te brengen aan de onderbevelhebbers;
   3. om aan de in den strijd gewikkelde troepen, de berichten der observatieposten mede te deelen;
   4. om te voorzien in den munitie-aanvoer.
   Toen de opperbevelhebber o.a. gedurende de slag bij Zepce, op het gevechtsveld kwam, had hij nog onvoldoende berichten ontvangen omtrent de door den vijand bezette stelling. Er werd toen op een naburige hoogte een optisch station gevestigd, dat hem volkomen inlichtte omtrent den toestand der tegenpartij.

   De Spanjaarden bedienden zich van de optische telegrafie in Marokko en ook tijdens den opstand der Carlisten. Vooral in den laatsten strijd en na het opbreken van het beleg van Bilbao, bewees zij groote diensten, aangezien de bergachtige gesteldheid des lands het aanleggen van elektrische telegraaflijnen hoogst moeielijk maakte en deze dan nog altijd aan vernieling blootstonden.
   Hoewel er geen sprake was van een bepaalde organisatie en men alles moest verzinnen, voldeed deze wijze van seinen ten hoogste aan de algemeene verwachting.

   Ook in Tunis en Algiers heeft de optische telegrafie haar toepassing gevonden. Met behulp van elektrisch licht is er een vaste gemeenschap tot stand gebracht tusschen de forten rondom Tunis en de verschillende posten.
   Het optisch seinen maakte het mogelijk, dat men tijdnes de expedities in Zuidelijk Oran en Tunis, in eenige uren naar Parijs berichten kon overseinen van verschillende colonnes, die in de Sahara waren, op verscheidene honderde kilometers van elektrische telegraafkantoren verwijderd.
In 1883 heeft men vele optische posten gevestigd in Zuidelijk Oran en Zuid-oostelijk Algiers terwijl het volgend jaar optische stations tot stand kwamen te Langhouet en Gafsa. Ook heeft men meermalen het plan gehad deze optische stations te doen aansluiten aan de elektrische, waardoor men met veel geringere kosten de verschillende plaatsen zou kunnen verbinden.
   Van regeeringswege is besloten het geheele optische telegraafnet te voltooien na verloop van een zeker aantal jaren, voor welk doel er dan ook op de fransche oologsbegrooting een belangrijke som is uitgetrokken.
   Ook in Tonkin is de optische telegrafie toegepast. Zij diende hier voornamelijk om het hoofdkwartier te verbinden met de verschillende corpsen. Door het wisselen van optische seinen gelukte het o.a. den luitenant Baily ter gelegener ure hulp te verkrijgen, waardoor hij den terugtocht van Bac-Lé kon dekken.
   In de jongste oorlogen is ook gebruikt gemaakt van observatiestations, die men dan plaatste op nabijgelegen hoogten. Ontbraken deze, o.a. in laaggelegen streken, dan werden zij op kunstmatige wijze aangelegd (fig. 10). De Amerikanen en ook de Oostenrijkers hebben tijdens den veldtocht in Bosnië, meermalen van zulke stations gebruik gemaakt.      K.
Fig. 10. Observatorium.
Fig. 10. Observatorium.


webdesign & copyright
© 2001-2003 Eveline
→