Telegrafie deel 5
inhoud
deel 1
deel 2
deel 3
deel 4
deel 6
deel 7
deel 8
deel 9
deel 10


Inhoud
Start
De optische telegrafie

naar G. Marechal

Uit: De Natuur - Populair Geïllustreerd Maandschrift, gewijd aan de
Natuurkundige Wetenschappen en hare toepassingen.

Onder redactie van Dr. A. van Hennekeler en Dr. N. van de Wall.
Vijfde jaargang 1885.
Utrecht, J.G. Broese



   Sedert onheuchelijke tijden hebben de menschen getracht zich op groote afstanden met elkander te verstaan en de eerste telegrafen berustten waarschijnlijk op optische of lichtseinen. Zij waren ongetwijfeld zeer onvolkomen en konden niet dienen om woorden over te brengen, maar zij waren voldoende om op een algemeene wijze een of andere gebeurtenis mede te deelen. Bij de oude schrijvers leest men, dat de Grieken en Romeinen op hooge bergen of op daarvoor gemaakte torens vuren ontstaken, welker verschijning een bepaalde beteekenis had. Men kan, zonder vrees van zich vergissen, verzekeren, dat de sporen van dit denkbeeld in alle tijden en bij alle volkeren worden teruggevonden.
   Tegen de zestiende eeuw schijnt het stelsel van gemeenschapsoefening op een afstand beter te worden en men heeft onderscheidene proefnemingen ontdekt, die voor dit doel gedaan werden. Men heeft zich van dezen tijd af bediend van ondoorzichtige lichamen, als zwart op wit geschilderde planken, die naar de manier, waarop zij geplaatst waren, een verschillende, vooral bepaalde betekenis hadden. Hetzelfde stelsel is nog tegenwoordig bij de marine in gebruik. Het is bekend, dat schepen zich onderling en met de havens verstaan des daags door middel van vlaggen, des nachts door kunstlichten, die naar hun betrekkelijke standen bepaalde getallen aanwijzen. Deze stemmen overeen met een internationalen zoogenaamde code, een boek met bij de 80,000 zinnen, welke men noodig kan hebben, om op zee met elkander te spreken.
   Andere stelsels, die misschien zeer praktisch hadden kunnen wezen, zijn op verschillende tijden voorgesteld, zonder echter te zijn aangenomen; meestentijds, omdat zij niet zorgvuldig genoeg onderzocht zijn geworden of omdat men niet begreep, welke groote voordeelen daaruit getrokken konden worden.
   Aan een Franschman, Claude Chappe, komt de eer toe de eerste toestellen te hebben bedacht en ingevoerd, welke op een praktische wijze tot het overbrengen van het gewone alphabet en bijgevolg van eenig geschreven bericht konden dienen.
   Zooals men weet, bestond deze telegraaf uit een verzameling van drie draaibare houten latten; de grootste van deze droeg de beide anderen aan haar einden en was in het midden bevestigd aan den top van een mast, op een hoogte geplaatst. De verschillende combinaties, die men door de betrekkelijke standen van deze drie stukken kan verkrijgen, zijn talrijk genoeg om het geheele alphabet voor te stellen benevens zekere overeengekomen seinen.
   Het eerste bericht werd den 1sten September 1794 verzonden en kwam in eenige uren van Rijssel te Parijs aan. Het was een mededeeling aan de Conventie, dat de stad Cond op de Oostenrijkers hernomen was.
   Het stelsel Chappe bleef in gebruik tot aan de uitvinding der elektrische telegrafie, welke langzamerhand haar voorgangster in verval en zelfs in de vergetelheid bracht. Voor het laatst schijnt het stelsel dienst gedaan te hebben tijdens den Krim-oorlog, toen het gebruikt werd als veld-telegrafie. Daarna is het, behouders enkele hoogst zeldzame toepassingen, geheel verdwenen.
   De optische seinen hebben intusschen boven de elektrische een voordeel, dat hun in sommige gevallen de voorkeur geeft. Dit bestaat hierin, dat zij geen enkelen draad, geen stoffelijken band vereischen tusschen de beide in gemeenschap staande stations. Vooral gedurende den oorlog van 1870, toen Parijs belegerd werd en van de geheele wereld was afgesloten, betreurde men het, dat men het oude stelsel niet behouden en volmaakt had. Het denkbeeld werd toen wel weder opgevat, maar te laat!
   Als men toen had kunnen beschikken over de tegenwoordig in gebruik zijnde toestellen, zeer eenvoudige toestellen, gelijk men verder zien zal, vooral indien hun gebruik meer algemeen bekend ware geweest, dan zouden er zeker menschen gevonden zijn, die te midden van het vijandelijke leger en met gevaar van hun leven, zouden getracht hebben en er in geslaagd zijn, de hoofdstad met het overige Frankrijk in gemeenschap te brengen.
   Iedereen zal beseffen, welke groote voordeelen door zulk een uitkomst zouden verkregen kunnen zijn, want men herinnert zich genoeg met welke bekommering van beide kanten de ballons en de postduiven verwacht, met welke geestdrift zij ontvangen werden. Vele stelsels, met het oude overeenkomende, werden toen voorgesteld en beproefd; maar de tijd ontbrak om te toestellen te vervaardigen, de posten te kiezen, deskundigen te vormen en men was verplicht van de zaak af te zien.
   Tegenwoordig is de optische telegrafie genoeg volmaakt en begint zij ook genoeg bekend te worden om te mogen hopen, dat dergelijke feiten zich niet weder zullen voordoen.
   De verbindingen op 20 tot 50 kilometer worden vrij gemakkelijk tot stand gebracht met eenvoudige toestellen, mits het weder het toelaat, en in vele gevallen bereikt men met een geschikt materiel verbazend groote afstanden. Sedert het laatst van 1884 zijn de eilanden Mauritius (le de France) en Bourbon, op 180 kilometer van elkander verwijderd, op deze wijze verbonden door de volhardende zorgen van de heeren Adam en Bubuisson.
   Het beginsel van de nieuwe optische telegrafie berust op het uitzenden van lichtstralen gedurende een korteren of langeren tijd naar de wetten van het Morse-schrift. [ZIE DEEL 10 VOOR DE MORSECODE] Het bestaat gelijk men weet, uit verbindingen van punten en strepen, waarmede alle letters van het alphabet en sommige overeengekomen seinen kunnen worden voorgesteld. Een zeer korte lichtflikkering komt overeen met een punt, een langere met een streep.
   De toestellen, die tegenwoordig gebruikt worden, zijn bedacht door den kolonel Mangin. Zij zijn van tweerlei soort: de eerste, met lenzen, zijn lichter en meer in het bijzonder bestemd voor de veld-telegrafie; de andere met spiegels of teleskopen zijn zwaarder en moeilijker te vervoeren, en worden vooral gebruikt op vaste punten in de forten.
Fig. 1. De Lenzentoestel voor de optische telegrafie
Fig. 1. De Lenzentoestel voor de optische telegrafie.
I. Stelbuis - II. Buis voor het gebruik van zonlicht.

   De toestel met lenzen bestaat uit een blikken kist A B C D (fig. 1), die tegelijk den overbrenger en den ontvanger bevat. De laatste bestaat eenvoudig uit een aardschen verrekijker R. Hij is bevestigd in den bovensten linkerhoek van de kist. De overbrenger berust op de eigenschap der dubbelbolle lenzen, dat zij een bundel op hen vallende evenwijdige lichtstralen naar n punt, achter de lens, het hoofdbrandpunt, verzamelen, en omgekeerd een bundel evenwijdige stralen uitzenden van een lichtbron, die in het hoofdbrandpunt is geplaatst.
   Vooraan in de kist bevindt zich dus een biconvexe lens L L. Haar grootte verschilt naar het vermogen, dat men wenscht; bij het kleinste model heeft de lens een middellijn van 0,14, in het grootste van 0,40 meter. Men ziet in fig. 1, dat achter de eerste nog een tweede platbolle lens L' L' geplaats is; dit heeft tot doel den afstand van het hoofdbrandpunt tot de lens te verkleinen, zoodat de kisten niet zooland behoeven te zijn; maar dit verandert niets aan het beginsel van het stelsel.
   In het hoofdbrandpunt F plaatst men de lichtbron. Tot nu toe geeft de petroleumlamp, als men geen gebruik maakt van zonlicht, de beste uitkomsten. Zij is gemakkelijk in het gebruik, het licht sterk genoeg om op 40 tot 50 kilometer gezien te worden met lenzen van 0,40 meter; en bovendien, petroleum vindt men tegenwoordig overal. Zij is daarom een hoogst praktische lichtbron voor een toestel als dit, geroepen om in het veld te werken. De lamp is voorzien van een refelctor r en een schoorsteen m van blik, waarin openingen zijn gemaakt, die aan den kant van de vlam met glas bedekt zijn. Door den bodem van de kist gaat een schroef H, die onder de lamp geplaatst. dient om deze vast te stellen, als het na beproeving gelukt is, haar licht in het brandpunt geplaatst te krijgen. Daartoe neemt men den reflector r weg en steekt in den koker T aan het achterste gedeelte van de kist de buis I, die in figuur 1 afzonder is afgebeeld. In deze buis bevinden zich aan het eene einde een stelsel van lenzen en aan het andere een mat glas. Men keert den kant met de lenzen naar de lamp toe, en verplaatst haar zoolang, tot dat het beeld van de vlam midden op het matte glas valt. Na deze regeling haalt men de buis weder uit, zet den reflector weer op zijn plaats en sluit den koker T. Wanneer men het zonlicht wil gebruiken, hetgeen verkieselijk is, omdat het veel verder reikt, neemt men de buis II en plaatst deze evenzoo in den koker T, na de lamp met haar reflector te hebben weggenomen. Men ziet, dat de zonnestralen door middel van een spiegel b b' op een lens worden geworpen, die hen in een punt S, juist in het hoofdbrandpunt F gelegen, verzamelt, als de buis op haar plaats staat. Een heliostaat met een uurwerk en eenige vlakke spiegels, die naar gelang van de behoeften gebruikt worden, stellen in staat, de zon in al haar standen te volgen en de stralen in dezelfde richting te houden (fig. 3).
   Uit de plaats, die de ontvangkijker R inneemt, ziet men, dat zijn as evenwijdig loopt met den bundel uitgezonden lichtstralen. Daar echter de kist verwrongen en deze evenwijdigheid alzoo gestoord kan wezen, kan men dit herstellen door den kijker voorzichtig te verplaatsen met behulp van de twee stelschroeven, in V voorkomende.
   Om bij het uitzenden van den lichtbundel de noodige afbrekingen te verkrijgen voor de reproductie van het Morse-schrift, heeft men op ongeveer 7 centimeter van het brandpunt F een scherm E E geplaatst met een opening in het midden, iets grooter dan de doorsnede van den lichtkegel, die van de lichtbron naar het objectief loopt. Vr deze opening en aan den kant van de lichtbron staat een schermpje a, dat haar geheel bedekt. Door de tusschenkomst van eenige hefboomen kan men het van buiten af verplaatsen door een drukking op den knop M. Met een korten slag op dezen knop zal men een kort afgebroken lichtstraal voortbrengen, een langer durenden straal, door de hand een oogenblik op den knop te laten rusten. Dezen handgreep leert men spoedig, en wij hebben ons onlangs kunnen overtuigen, dat ieder, die het Morse-schrift kent, slechts eenige uren oefening noodig heeft om een optische dpche te kunnen verzenden en ontvangen.
Fig. 2. Spiegel-toestel voor de optische telegrafie.
Fig. 2. Spiegel-toestel voor de optische telegrafie.

   De tweede soort van toestellen, met teleskoop of met spiegels, gelijken in vele opzichten op de eerste. Men vindt hier weder een kist A B C D (fig. 2), den ontvangkijker L op dezelfde manier bevestigd, het schermpje a door middel van den knop M bewogen, eindelijk de lichtbron, gevormd door een petroleumlamp of door de zonnestralen.
   In plaats van lenzen gebruikt men hier gebogen spiegels, om het licht naar den correspondeerenden post te zenden. Zooals men weet, kunnen deze beschouwd worden als te bestaan uit een vereeniging van een groot aantal kleine vlakke spiegels. Past men op deze de bekende wetten van terugkaatsing van het licht toe, dan zal men uit fig. 2 gemakkelijk de werking der teleskopische toestellen vatten.
   Een groote holle spiegel R staat achter in de kist A B C D, zijn hoofdbrandpunt ligt in F. Daar zou men de lichtbron hebben kunnen plaatsen, om een bundel evenwijdige stralen door den spiegel te doen terugkaatsen; maar dan zou de lamp in den weg gestaan en een deel van de teruggekaatste stralen onderschept hebben; daarom heeft men het liever zoo geschikt, als in fig. 2 te zien is; de lamp staat nu buiten in een tweede kistje a b c d, dat met de eerste vast verbonden is. In het midden van den hollen spiegel R is een opening T gemaakt, en daarin is een buisje met twee lenzen geplaatst, welker afstand tot de lamp zoo groot is, dat in het punt F een koppelbrandpunt wordt gevormd van de lichtbron S. De lichtstralen, door F gaande, vallen nu op een bol spiegeltje R', dat aan het andere einde in de kist is opgesteld en worden vandaar naar den grooten hollen spiegel geworpen en wel zoodanig, dat zij door dezen als een evenwijdig met de as van den toestel loopende lichtbundel worden teruggekaatst.
   Het koppelbrandpunt in F kan niet gevormd worden en dus kunnen geen stralen naar R' loopen, dan wanneer men door het drukken op den knop M het schermpje a uit zijn gewonen stand gebracht heeft.
   De teekens van het Morse-schrift worden even gemakkelijk voortgebracht als met den lenzen-toestel.
   De petroleum-lamp wordt ook hier algemeen gebruikt; men bedient zich mede van een heliostaat voor het zonlicht en men heeft soms gebruikt gemaakt van elektrisch licht, maar toet nu toe zonder een zeer gunstigen uitslag, uit gebrek aan een in de praktijk voldoende bron va elektriciteit en verder omdat het licht der booglampen niet standvastig genoeg is en de daarin voorkomende flikkeringen de seinen onduidelijk maken.
   Deze toestellen zijn, gelijk reeds opgemerkt werd, voor een vasten post bestemd. Zij worden gewoonlijk in de forten opgesteld, dikwijls onder een casemat, en als zij dan eenmaal in een bepaalden stand geregeld zijn, heeft men zich daar verder niet meer mede te bemoeien.
   Dit geldt niet van de lenzen-toestellen, welke draagbaar en voor de werkzaamheden te velde bestemd zijn. Men plaatst ze op een drievoet (fig. 4), welks bewegelijke tafel gelegenheid geeft om het werktuig in alle richtingen te doen hellen.
   Men begrijpt licht, dat dit onvermijdelijk is, want men kent slechts ten naastenbij de plaats van den correspondent; men moet hem dus opzoeken. Daartoe plaatst men, na de kist A B C D op de tafel van den drievoet met de drie daarvoor dienstige schroeven te hebben vastgezet, het oog voor den kijker en zoekt langs den horizon de richting, waarin men vermoedt, dat de andere post zich bevindt. Met behulp van een boussole en een goede kaart slaagt men er over 't algemeen vrij spoedig in, dien te vinden, vooral wanneer het geval zich voordoet, gelijk wij in de beide gravures verondersteld hebben, dat men met een vasten post in een fort wil spreken. Eens den stand gevonden hebbende, maakt men de tafel door middel van een daaronder voorkomende klemschroef vast.
   Moeielijker is het, twee bewegelijke posten met elkander in gemeenschap te brengen. Het is in dit geval verkieselijk het vallen van den avond af te wachten, omdat alsdan de lichten veel gemakkerlijker onderscheiden worden.
   Er zijn altijd twee personen noodig bij elken toestel; het zou immers voor n persoon onmogelijk zijn een langen tijd te blijven kijken, hij zou eindelijk na 10 tot 15 minuten niets meer kunnen onderscheiden. Ook kan de persoon, die bezig is met het ontvangen der berichten, deze niet opschrijven, terwijl hij al zijn gedachten noodig heeft om de seinen goed op te nemen, en nu kan hij de berichten aan zijn makker dicteeren, naarmate zij ontvangen worden.
   Evenzoo mag tijdens de afzending van een bericht, de afzender den anderen post niet uit het oog verliezen, om te zien of hij niet in de rede valt en een bijzonder sein geeft, ten einde te doen blijken, dat hij de laatste letter of het laatste woord niet begrepen heeft, en men dit dus moet herhalen. Gedurende dezen tijd blijft de andere persoon toch niet werkeloos; terwijl zijn oogen uitrusten, bewaakt hij de vlam van de lamp door een glasruitje, dat in den zijwand van de kist is aangebracht, en houdt haar in orde.
Fig. 3. De militaire optische telegrafie. - Veldtoestel op drievoet, oud model.
Fig. 3. De militaire optische telegrafie.
Veldtoestel op drievoet, oud model.

   In de figuren 3 en 4 ziet men de telegrafisten bezig met het ontvangen en het verzenden. In de eerste figuur is de toestel afgebeeld met een heliostaat. De drievoet, waarop hij staat, is van een oud model, de tafel was niet beweegbaar en twee kisten, n om den toestal te bergen en een tweede voor de bijkomende zaken, waren daaronder vastgemaakt.
Fig. 4. De militaire optische telegrafie - Nieuw model van een veldtoestel, zonder heliostaat.
Fig. 4. De militaire optische telegrafie.
Nieuw model van een veldtoestel, zonder heliostaat.

   Men heeft het later gemakkelijker gevonden, dat de tafel geheel beweegbaar was en ook praktischer om de grootste van de twee kisten als zitplaats te gebruiken. Gelijk men in fig. 4 ziet, is deze kist van banden voorzien, waaraan zij op den rug gedragen kan worden. De kleinste kist, die op den grond staat, bevat de petroleum-kan, eenig gereedschap, pitten, de stelbuizen, de spiegels en den heliostaat.
   Er kunnen gevallen voorkomen, waarin men niet over zulk een volledigen toestel kan beschikken als de hier beschrevene. In andere gevallen kan zijn gebruik onnoodig schijnen, wegens den betrekkelijk geringen afstand tusschen de beide plaatsen, die met elkander spreken moeten, terwijl het toch onvermijdelijk kan wezen, elkander op een afstand te verstaan, door de aanwezigheid van een natuurlijken hinderpaal, als bijv. een rivier elke andere gemeenschap onmogelijk maakt.
   Men zal dan kunnen volstaan met het gebruikt van eenvoudige kaarslantarens, die als rijtuiglantarens zijn ingericht. Men maakt een klein model dat boven op een stok of een geweer kan bevestigd worden. Vr het glas bevindt zich een klein zonneblind van blik, welks latjes door een koordje verbonden zijn, dat men in de hand houdt, zoodat men door de latjes open of dicht te slaan meer of minder lange lichtflikkeringen kan uitzenden.
   Men heeft op deze hoogst eenvoudige wijze des nachts op afstanden van 8 tot 10 kilometer met elkander kunnen spreken. Des daags heeft men zich met goed gevolgd bediend van wit linnen vierkanten, op lichte raampjes gespannen. Met een van deze raampjes in elke hand maakt iemand ook seinen, die dezelfde beteekenis hebben als de korte of lange lichtflikkeringen met de lantaren; een enkel scherm stelt een punt voor, beide te zamen een streep. Met een goeden tooneelkijker kan men die soort van seinen op verren afstand lezen.
   Men ziet hieruit, dat de optische telegrafie steeds het gebruik van het Morse-alphabet tot grondslag heeft. De studie van dit alphabet kan dus niet genoeg worden aanbevolen. Iedereen moest het kennen; want wie kan er voor instaan, dat hij niet eens geroepen zal worden het tot heil van zijn land te gebruiken. Tijdens den laatsten veldtocht in Tunis zijn de optische toestellen met voordeel gebruikt. Later gaven zij in Tonkin den luitenant Bailly gelegenheid, te goeder ure bijstand te verkrijgen, om den terugtocht van Bac-l te dekken.
   Het korps militaire telegrafie, ofschoon nog pas gevormd, heeft reeds groote diensten bewezen; het is geroepen er nog meer te bewijzen. De officieren, die aan het hoofd staan, besteden alle zorgen aan het onderrichten hunner manschappen en verkrijgen merkwaardige uitkomsten. In de toekomst zullen snelle verbindingen verzekerd zijn tusschen alle afdeelingen van een legerkorps en de legerkorpsen onderling of met de versterkte plaatsen; en wel ondanks de aanwezigheid van den vijand, over zijn linin heen en zonder dat dit hij zelf kan bemerken. Want om de seinen met de lenzen- of de spiegel-toestellen te kunnen gewaar worden, moet men zich binnen den uitgezonden lichtbundel bevinden en daar deze slechts dun is, zal het voor de beide posten of voor een van beide voldoende wezen, dat zij op een hoogte van 10 tot 15 meter staan om te maken, dat de lichten alleen voor de telegrafisten zichtbaar zijn.
   Is het wel noodig hier aan toe te voegen, dat het in geval van oorlog voor grootere veiligheid voldoende zou wezen de beteekenis van sommige letters te veranderen of cijferschrift te gebruiken, om aan de mededeelingen een strikte geheimhouding te verzekeren?
   Tot zoover onze Franse schrijver. Het is ons niet met zekerheid bekend of ook hier te lande proeven met de optische telegrafie genomen worden, doch we twijfelen hieraan niet en hopen spoedig in de gelegenheid te komen onzen lezers te dezer zake eenige mededeelingen te doen.      H.


webdesign & copyright
© 2001-2003 Eveline
→