Scheepspraet


 overzicht
Inhoud
Start
scheepvaart De schipvaert naar Indiën [1]

   De zeeweg waarlangs gij vaart naar het wonderlijke eilandenrijk is met pijn en moeite tot stand gekomen. In den loop der eeuwen hebben tienduizenden het leven ervoor gelaten. Menig zeevarend man moest na drie keer om de groote mast te zijn gedragen, met een Onze Vader en een uiteindelijk een-twee-drie-in-Godsnaam in zijn zeemansgraf worden neergelaten. Bedenk dit als hij u langs dezen weg naar de Oost begeeft.
   Bedenk ook, dat het de Hollanders zijn geweest, die zich tot het uiterste hebben ingespannen om de verbinding tot stand te brengen tusschen hun kleine land en de uitgebreide gebieden, die een bron van welvaart waren. Denk aan dat simpele jaartal 1596-1597, toen Heemskerk en Barendsz het fantastische plan wilden uitvoeren om door Noordelijke IJszee en Beringstraat Indië te bereiken. Hun onverschrokken tocht moest in Nova Zembla eindigen en Barendsz., de dappere zeeman, liet er het leven bij. Denk aan den Houtman, die met scheepjes waarmee wij thans nauwelijks de Noordzee zouden durven oversteken, den weg om Kaap de Goede Hoop volgde en slechts met een luttel groepje van zijn vastberaden bemanning in het vaderland terug kwam.

   Nederland heeft altijd begrepen, dat het zonder die immer milde voedstermoeder, de zee, ten doode gedoemd zou zijn. Een bewijs voor dit instinct tot zelfbehoud ziet ge reeds voordat ge de zee bereikt. Vaart ge van Amsterdam weg dan ligt daar het Noordzeekanaal, dat onze overgrootvaders lieten graven teneinde te voorkomen, dat AMsterdam de zooveelste doode stad aan de Zuiderzee zou worden, een geweldig stuk ingenieursarbeid voor die jaren. Begint uw reis in Rotterdam, dan geldt hetzelfde voor den Nieuwen Waterweg, die aan Caland's genie zijn ontstaan dankt. Het is zoo heilzaam, dat landrotten in massa overzee vervoerd worden, opdat zij uit eigen aanschouwing eens zien wat die zee voor ons te beteekenen heeft.
   Een eind buiten de kust gaat de reis "om de Zuid". De gezagvoerder zal er zich wel voor wachten om die kust te dicht benaderen, want zij is gevaarlijk en wreed, drie rijen zandbanken strekken er zich uit en wee het schip dat op den harden bodem komt, het is verloren ...
   Kijk nog even uit naar de duinen, die uw lieve land afdoende beschermen tegen het geweld der golven. Zij zijn het laatste, wat ge voorloopig van Holland ziet. In het Nauw van Calais kunt gij uw blik over twee landen laten gaan, gij ziet de witte krijtrotsen van Engeland en de kust van Frankrijk. Waar ge ook vaart, altijd zijt gij op historisch gebied. Hier was het dat onze voorvaderen de Duinkerker kapers bestreden, in 1629 sneuvelde hier een man, die de eerste was om de Nederlandsche zeemacht tot een werkelijke oorlogsvloot te organiseeren; zijn naam heeft bekendheid gekregen omdat hij de Spaansche zilvervloot een jaar voor zijn sneuvelen wist te veroveren. Maar grooter is Piet Heins beteekenis als de eerste vlootvoogd van formaat, de wegbereider en voorganger van Tromp en de Ruyter. Bij de Zuidkust van Engeland, waarvan gij nu en dan een glimp zult zien, speelde Maarten Harpertszoon Tromp het in 1639 klaar om een overmachtige Spaansche Armada te verslaan. De Ruyter, de Witt, Kortenaer, Cornelis Tromp, al deze ijzeren kerels op hun houten schepen hebben hier den hachelijken strijd gestreden. En nu vaart gij langs deze wateren om evenals zij den naam van Nederland hoog te houden. Wij zijn dit verplicht aan een voorgeslacht, dat zijn leven voor onze vlag gaf.
   Veel is er niet te zien. Aan bakboord ontwaart ge het laatste stukje Frankrijk: Ouessant. Hier begint een stuk water, dat zich een niet al te beste reputatie heeft verworven, de Golf van Biskaje. Onbelemmerd komt de breede Oceaandeining hier aanrollen en als het ergens op den Atlantic gestormd heeft, dan kan die deining wel eens een lieve hoogte bereiken.

   De vaart langs de Portugeesche kust levert weinig bijzonderheden op. Bij Kaap St. Vincent, die ver in zee vooruit steekt, begint het wat interessanter te worden. Hier komen wij weer op historisch gebied. Ge passeert Kaap Trafalgar, waar de beroemdste Engelsche admiraal, Nelson, het leven liet. Ook de Hollanders hebben hier van zich doen spreken. In de Bocht van Cadiz sneuvelde onze Jacob van Heemskerk. "Heemskerk", die dwers door ijs en ijzer darde streven, liet hier het lijf, God de Eer en voor Gibraltar 't leven" staat er op zijn grafsteen. Wij naderen inderdaad het beroemde punt, waar de Atlantische Oceaan in de Middellandsche Zee overgaat, de rots van Gibraltar. De Straat is zoo smal dat ge de rots goed kunt zien. Uiterlijk heeft het niet den schijn van een der sterkste verdedigingspunten der aarde. Ge ziet de rustige haven, de witte huisjes en de groene rots. Dat deze rots uitgewoeld is als een konijnenhol, is van buiten natuurlijk niet te ontwaren. Vreemd is het echter, dat ge nauwelijks eenigen vuurmond ontdekt en toch verzekeren wij u, dat deze rots van Gibraltar in een vuurspuwenden berg zou veranderen, indien de kanonnen werden afgeschoten. Het geschut is echter zoo knap gecamoufleerd, dat het zich aan het oog van den tegenstander onttrekt.

gibraltar

   Gedurende den laatsten oorlog hebben velen verwacht, dat Gibraltar het middelpunt van een verwoeden strijd zou worden: zoowel Duitschland als Italië was er immers alles aan gelegen om de vesting te veroveren, doch daar Spanje neutraal bleef, konden zij de sterkte niet van de landzijde benaderen en een aanval vanuit zee was voor Mussolini, die uiterst zuinig op zijn mooie schepen was, geen aanlokkelijk object. Gibraltar heeft als operatie-basis van het Engelsche Middellandsche-Zee-eskader een geweldige beteekenis gehad.
   Gij zult vanuit zee langs de rots eenige kale plekken zien. Dit zijn de plaatsen, waar het regenwater wordt opgevangen. Tenslotte vermelden wij als bijzonderheid, dat de rots de eenige plaats van Europa is waar apen in het wild leven. Het is dan ook het warmste plekje van ons werelddeel.

   En nu vaart ge de blauwe Middellandsche Zee in. Eeuwenlang heeft deze "oude wereldzee" als het eenige groote vaarwater der toenmalige beschaving gegolden. De eerste zeevaarders in grooten stijl, de Phoeniciërs, waagden er zich met hun wrakke schepen op, en hoezeer zelfs het Westelijk deel in de Oudheid bekend was, blijkt wel uit het feit, dat de rots van Gibraltar een der Herculeszuilen was. Mussolini noemde de Middellandsche Zee "mare nostrum". Hij beschouwde haar als een rechtmatig Italiaansch bezit, bouwde een enorme vloot, die thans geallieerd bezit is geworden. We hebben hier het mirakel beleefd, dat de uiterst zwakke Middellandsche Zeevloot van Engeland niet week voor Mussolini's overmacht ter zee, maar tot het zegevierende einde onder Cunningham's geniale leiding den heldenstrijd gevoerd heeft. Bij Matapan, het Zuidelijkste puntje van Europa onder Griekenland en in de Golf van Toronto, net in de "hiel van Italië, kreeg de Armada van Il Duce daverende klappen. Dank zij den taaien Engelschen tegenstand kon Malta, dit "onzinkbare vliegtuigmoederschip", behouden blijven. En er is stellig een grond van juistheid in de opvatting, dat met Malta de oorlog in Europa stond of viel. Had dit dappere eiland Rommels convooien niet kunnen bestoken, dan zou de Duitsch-Italiaansche opmarsch zeker niet bij de Egyptische grens zijn geëindigd, doch verder zijn doorgestooten, tot Engeland's strottenhoofd Suez; dan zouden door Klein-Azië heen de Duitsche legers elkaar de hand hebben gereikt en een levensgevaarlijke bedreiging hebben gevormd voor de Russische linkerflank; ja, dan ware het niet denkbeeldig geweest, dat de asmogendheden contact hadden gekregen met Japan.

   Gij passeert dus alweer een zeegebied van enorme historische beteekenis. Bedenk eens, hoeveel millioenen dooden de strijd om het bezit van de Middellandsche Zee in den loop der eeuwen heeft gekost. Als gij wellicht de Zuidkust van Sicilië in de nevelige verte ontwaart, herinner u dan dat hier bij Siracuse onze legendarische zeeheld M.A. de Ruyter het leven liet. Kijkt gij over stuurboord naar de Afrikaansche Noordkust, laten u dan de namen Tunis, Bizerta en Tobroek in den geest komen. En als gij Port Saïd nadert, tracht u dan te realiseeren, hoeveel Hitler waard zou zijn geweest om dit sleutelpunt der macht in zijn bezit te krijgen.

Suez-kanaal

   Het eerste wat uw oog zal treffen, is het standbeeld van den Franschman Ferdinand De Lesseps. Hij maakt als het ware een uitnoodigend gebaar om het kanaal, waarvan hij de geniale schepper was, binnen te varen. Men krijgt het gevoel, alsof dit het punt is, waar men het goede, oude Europa pas verlaat. Hier begint het Oosten!
   Wie het Suez-kanaal doorvaart, kan een gevoel van oprechte bewondering niet bedwingen voor de menschen, die het dwars door de woestijn heen hebben gegraven. Voor het grootste gedeelte moest dit met handkracht geschieden, schepje voor schepje werd het rulle, weerbarstige woestijnzand weggewerkt. Van 1859 tot 1869 heeft het werk geduurd. Toen het eindelijk tot stand was gekomen, waren Oost en West inniger dan ooit verbonden, de zeeweg naar Indië was belangrijk verkort.
   Gij zult zien, dat De Lesseps bij het traceeren van dit kanaal een dankbaar gebruik heeft gemaakt van reeds bestaande meren. Daar hij twintig jaar consul voor Frankrijk in Caïro was geweest, kende hij het gebied op zijn duimpje. Het kanaal is 168 km lang en men heeft zijn vaarbreedte in den loop der jaren van 72 tot 120 voet uitgebreid.
   Toch kunnen, behalve in het meer van Timzah en het groote Bittermeer, de schepen elkaar niet passeeren. Om de vaart in twee richtingen zoo ongestoord mogelijk te doen verloopen, zijn op 9 punten wisselplaatsen aangelegd, waar het kanaal ongeveer 50 voet breeder is gemaakt. In Ismailia ligt de centrale contrôlepost, die met telefoon- en telegrafberichten aan de dertien seinposten langs de oevers aanwijzingen voor het scheepsverkeer geeft. Op een uitgebreide kaart kan de positie van elk schip in het kanaal worden aangegeven. Ook 's nachts kan de navigatie doorgaan. Met een snelheid van 5 mijl kunnen de schepen zich voortbewegen, zoodat de vaart door het Kanaal 12 à 13 uur in beslag neemt.
   Het ligt voor de hand, dat de tolrechten enorm hoog zijn. Drie à vierduizend pond sterling mag een schip voor iedere vaart al gauw betalen en als ge nu weet, dat in normale omstandigheden gemiddeld zestien schepen per etmaal het Suez-kanaal passeeren, dan begript g dat deze rechten een lieve duit opleveren. Ge moet echter bedenken, dat de maatschappijen een geweldige som besparen door deze zeer verkorte reis.

schip


webdesign & copyright
© 2000-2003 Eveline
→