Jean Dominique Larrey ← 

Inhoud
Start
Jean Dominique Larrey
 
De krijgskans keerde en er kwam een einde aan de Fransche overwinningen. Custine en Houchard, naar Parijs geroepen om zich over de geleden nederlagen te verantwoorden, werden onthoofd. Frankfort werd door de verbonden troepen veroverd, terwijl Mainz belegerd werd. Beauharnais kreeg de opdracht Mainz te ontzetten en deze wist de Pruisen 22 Juni te verslaan.
Larrey onderscheidde zich zoodanig, dat Beauhrnais zijn moedig gedrag aan de Conventie rapporteerde. Steeds wisselde de leiding. Ook Beauharnais werd wegens fouten naar Parijs ontboden en onderging hetzelfde lot als Custine en Houchard. Tenslotte kwam het hoogtepunt in de bevelvoering van Carlenc, die nota bene door Larrey uit zijn bed gehaald moest worden, om de noodige leiding aan het gevecht te geven. Het was dan ook niet te verwonderen dat het Fransche leger het gewonnen gebied moest prijs geven en terugtrok op Straatsburg, waar Hoche het leger reorganiseerde en spoedig werden de gevechten hervat. Larrey bevond zich weer bij de voorhoede, die onder bevel stond van zijn vriend Desaix. Eindelijk werden in December 1793 de vijandelijkheden gestaakt en konden de winterkwartieren in en om Straatsburg betrokken worden. Hier kreeg Larrey de gelegenheid om zijn volle aandacht aan het transport der gewonden te wijden. Het was hem opgevallen, hope snel en gemakkelijk de rijdende artillerie zich wist te verplaatsen. Dan op dit punt, dan op een ander, wist ze steeds verrassend vuur te geven en gaf ze den vijand geen kans om zich van de stukken meester te maken. Dit was juist wat Larrey moest hebben. Hij liet lichte wagentjes maken, bespande ze naar gelang van den aard van het terrein met éé of twee paarden en haalde de gewonden uit de gevechtslinie. Dit waren de ambulances volantes, welke alleen reeds voldoende waren om den naam Larrey onsterfelijk te maken, zovéél heeft deze schepping als beginsel tot de reddeing van den gewonden soldaat bijgedragen.
In april 1793 keerde Larrey naar Parijs terug en moest op advies van de legercommissarissen zijn uitvinding aan de "Conseil de Santé" gaan aanbieden. Verschillende generaals en legercommissarissen gaven hem aanbevelingen mee voor de Conventie, daar zij de "ambulances volantes" in werking gezien hadden en het groote belang, althans voor dien tijd, er van inzagen. Niettegenstaande deze prettige zending scheelde het heel weinig of Robespierre had hem voor het Tribunaal gedaagd, omdat hij tijdens den veldtocht langs den Rijn een gewonden Oostenrijkschen Prins verzorgd had en diens terugkeer naar Oostenrijk had mogelijk gemaakt. Zijn staat van dienst en de schitterende verdediging van Barrère redde hem van een zekere onthoofding.
Hij werd benoemd tot Chirurgien en Chef van het 4e Leger en moest zich te dien einde naar Toulon begeven. Hij vroeg en kreeg eenige dagen uitstel van vertrek omdat hij tevoren wilde trouwen met een schilderes, Emile de la Roulx de Laville. Op 4 Maart 1794 werd dit huwelijk gesloten en vertrok het jonge paar direct per koets naar Toulon, waar hij zich bij een expeditie-leger moest voegen. Dit expeditie-leger stond onder bevel van Napoleon, die te dien tijde generaal der artillerie was en had de verovering van Corsica tot doel. Larrey, die hier voor het eerst met Napoleon in aanraking kwam, kreeg de opdracht den geneeskundigen dienst te organiseeren en zich met zijn materiaal op een der schepen te installeeren. Toen echter de vloot op 4 Juni 1794 zee wilde kiezen was de haven geblokkeerd door de Engelsche vloot, zoodat deze veroveringstocht reeds in zijn kiem gesmoord werd. Nu wer Larrey belast met de opleiding en de vorming van de officieren van gezondheid in Nice en hij was een der eersten, die zich met vreugde onderwierp aan het door de regeering ingestelde examen ter contrôle van de kennis der officieren van gezondheid. Hij, die steeds op de bres stond om elk zijner ondergeschikten zoo geschikt mogelijk voor zijn taak te maken, kon niet anders dan dezen maatregel toejuichen, in tegenstelling met Percy, die zich alleen onder protest aan dit examen wilde onderwerpen.
Zijn verblijf in Nice duurde echter niet lang, want een corps onder Dugommier stond te Toulon gereed Spanje binnen te dringen en Larrey werd weer belast met den geneeskundigen dienst van dit expeditieleger. Voor het eerst kwam Larrey hier met uitgebreide brandwonden in aanraking, doordat in een kasemat een buskruitlading ontplofte.
Het was toendertijd de gewoonte alle brandwonden met koelwater te behandelen, maar Larrey verbond de wonden met zalfverbanden, welke hij, vanwege de pijnlijkheid der verbandwisselingen, minstens vijf dagen ter plaatse liet. De resultaten waren verbluffend, want bij de verwijdering van het verband bleken niet alleen geen ontstekingen ontstaan te zijn, maar was reeds onder de afgesloten blaar of het afgestorven weefsel, een begin van nieuwe huidvorming vast te stellen.1)
Tijdens deze Spaansche expeditie werd het uithoudingsvermogen van Larrey op een zware proef gesteld. De Spanjaarden boden heftig tegenstand en op 20 November had het Fransche leger ruim 700 gewonden, maar Larrey verzorgde ze allen binnen 12 uren.
Na den vrede van Basel (12 Juli 1795), vinden wij Larrey weer terug in Tulon, waar een leger georganiseerd werd voor een nieuwe poging om Corsica te veroveren, maar ook deze poging mislukte door de waakzaamheid der Engelschen.
Na een kort verblijf te Parijs was Larrey tot Januari 1796 in Toulon werkzaam, waar hij les gaf aan de jonge militaire artsen in anatomie en chirurgie.
Doch reeds na een maand werd hij door den Minister van Oorlog benoemd tot professor aan de Ecole Militaire de Santé aan Val de Grâce en einde Februari begon hij er zijn lessen. Juist in deze periode kon men in Frankrijk een opleving van de medische wetenschap constateeren. Mannen als Fourcroy, Cabanis, Corvisart, Sabatier en Thouret hielpen mee aan de reconstructie van het wetenschappelijk leven, dat onder de Conventie verwoest was.
Ook Percy en Pelleton ontbraken niet en er ontstond een innige samenwerking tusschen burger en militaire artsen, hetgeen beiden ten goede kwam. Larrey bleef een jaar werkzaam aan Val de Grâce en het was in dit jaar, dat hij zich voor het eerst aan zijn huisgezin kon wijden. Een donkere vlek in dezen zoo aangenamen tijd was de dood van zijn eerste kind.
Op 1 Mei 1797 vertrok Larrey weer naar het leger in Italië via Lyon en den Mont Cenis naar Turijn en Milaan. In de Alpen was hem reeds ht verband tusschen het voorkomen van dwergen en ziekte der schildkleur opgevallen. Zijn reputatie was hem vooruitgesneld en bij zijn aankomst in Milaan werd hem een ontvangst bereid, waarvan hij sterk onder den indruk kwam. nadat Napoleon de vijandelijkheden gestaakt en een wapenstilstand met Karel van Oostenrijk gesloten had, nam Larrey de organisatie van den geneeskundigen dienst ter hand met een absolute volmacht van Napoleon en de algeheele medewerking van den volkscommissaris voor het leger in Italië, Villemanzy.
Deze Villemanzy is voor Larrey de goede genius geweest en heeft hem in alle opzichten zoodanig gesteund, dat alle werkzaamheden een vlot verloop hadden. Tezamen met Villemanzy inspecteerde Larrey alle militaire hospitalen en ze ontdekten onbeschrijflijke wantoestanden.
De ligging en de voeding der gewonden was beneden alle critiek. Gelden die uitgetrokken waren voor de voeding, werden door het verplegend personeel ten eigen bate aangewend. De beste ruimten werden in beslag genomen door personen, welke niets met de verpleging der gewonden te maken hadden, terwijl op sommige plaatsen slechts dàn voedsel werd verstrekt, wanneer de gewonden dit uit hun eigen zak konden betalen. Dat dit op Larrey een geweldigen indruk moest maken, behoeft ons niet te verwonderen, daar hij juist alles veil had voor zijn gewonden.
In elk hospitaal werd een minitieus onderzoel ingesteld en wee dengene, wien een terkortkoming kon ten laste gelegd worden. Hij ontkwam zijn gerechte straf niet. De mare van dit optreden vloog door Italië en overal trachtte men nog zooveel mogelijk te herstellen wat er te herstellen viel. Er was geen hospitaal of Larrey en Villemanzy werden er met angst verwacht. Larrey schrijft in zijn Mémoires "Villemanzy les (het personeel in overtreding) poursuit avec rigueur et ses yeux d'Argus les décèlent partout, òu ils se trouvent."
Nadat hij dezen Augiasstal grondig gereinigd had, organiseerde hij in alle plaatsen met Fransche bezetting den geneeskundigen dienst, richtte hospitalen in en gaf cursussen aan de jonge officieren van gezondheid, zooals hij steeds gewoon was geweest te doen.
Nauwelijks was deze reorganisatie afgeloopen of Larrey kreeg van Napoleon de opdracht om den geneeskundigen dienst te organiseeren van een expeditieleger, dat zich naar Corfu zou inschepen, teneinde dit eiland te bezetten en te versterken, als operatie-basis voor zijn Middellandsche Zee-vloot. Napoleon had speciaal den nadruk gelegd op een infectieziekte aan boord der transportschepen en toen Larrey de schepen, bestemd voor het transport van de troepen, inspecteerde bleken er zoo slechte hygienische toestanden te bestaan, dat Larrey ze liet ontruimen. De ziekten werden naar de hospitalen in Venetie vervoerd en de troepen aan den wal in tenten ondergebracht. Die totale ontruiming was binnen vier en twintig uur beeindigd en na een grondige desinfectie der schepen en verwisseling van linnengoed en kleeding kon binnen enkele dagen de expeditie onder geheel andere hygienische omstandigheden de reis vervolgen. Tevens had hij den officieren van gezondheid instructies meegegeven, hoe ze den nu bestaanden toestand door nauwlettend toezicht konden handhaven.2)
Uit Udine beeikten hem alarmeerende berichten, dat aldaar onder de bezetting typhus was uitgebroken. Hij haastte zich erheen en nam terstond alle noodige maatregelen. De hospitalen werden ontruimd en grondig gereinigd, de beken en kanalen schoongemaakt; bijzondere zorg besteedde hij aan de drinkwatervoorziening, terwijl hij op het groote gevaar van het gebruik van verontreinigd water wees. Ook de kazernes werden aan een streng onderzoek onderworpen en verdachte gevallen geïsoleerd. Zoo wist hij spoedig paal en perk aan de uitbreiding van de typhus te stellen en kon hij zich eindelijk naar Milaan begeven om de organisatie van de ambulances volantes ter hand te nemen. Op advies van Napoleon en in overleg met Villemanzy stelde Larrey verschillende hervormingen voor, welke onderworpen werden aan de goedkeuring van de hoogste autoriteiten in Italie. Behalve de inrichting van de ambulances volances, behelsden deze maatregelen de instelling van een onderwijsinrichting voor de legerartsen in alle plaatsen met een Fransche bezetting, de organisatie en reorganisatie van de hospitalen, (hetgeen reeds geschied was) en het instellen van een periodiek examen voor de contrôle van de kennis der legerartsen.3) Zijn programma voor de organisatie der vliegende ambulances was reeds lang uitgewerkt en hij had reeds met behulp van Villemanzy de lichte wagens met bespanning in gereedheid gebracht. Alleen het personeel was nog niet ingedeeld en van de rustperiode in het leger maakte Larrey gebruik de geheele organisatie paraat te maken voor de oorlogstaak.
Hij stichtte drie zoodanige ambulances, waarvan hij er een plaatste in Milaan onder bevel van Renoult, een in Padua onder commando van den later in Egypte gesneuvelden chirurg Roussel en een in Udine, waarvan hij zelf de leiding op zich nam. Bij elke ambulance waren 340 personen ingedeeld, artsen en verplegers, terwijl elk dezer zoogenaamde legioenen verdeeld werd in drie afdeelingen, ten einde de werkings-sfeer zoo groot mogelijk te doen zijn.
Nu kon hij al zijn krachten gaan wijden aan de oprichting van een medische school in Milaan en in korten tijd had hij deze in werking gesteld, terwijl hij een der eersten was die er les gaven.
Weer decimeerde een typhus Noord-Italie en brak er tevens een enrstige besmettelijke veeziekte uit, zoodat nu èn soldaten èn boerenbevolking zwaar te lijden hadden. Ook hier wist hij door zijn doortastende maatregelen de uitbreiding van de typhus te beteugelen, maar tevens trad hij op als veearts. Hij liet alle besmette dieren afmaken en begraven, ontsmette de stallen en isoleerde de verdachte gevallen in daarvoor ingerichte gebouwen. Hij onderzocht de cadavers om achter den aard der verwekkers te komen en een beeld te krijgen van het verloop der ziekte. De bevolking was hem zóó dankbaar, dat zij een commissie samenstelde, welke onder leiding van den gouverneur der provincie, Bertholdi, de erkentelijkheid der bevolking kwam overbrengen. De brief van Bertholdi bevond zich onder de nagelaten papieren van Larrey.4)
 
1) Onder de 76 gewonden met brandwonden waren er 4 bij wie ook nog amputaties verricht moesten worden, welke alle vier genazen. Werner. J.D. Larrey 1885.
2) Larrey. Rapport aux Inspecteur Généraux du Service de Santé. Juin 1797.
3) Larrey. Rapport à Villemanzy 22 Mei 1797.
4) Mémoires et campagnes. Tome I pag. 172 lettre de Bertholdi à Larrey.


webdesign & copyright
© 2001-2003 Eveline
←       →